Metro to potoczne określenie (wywodzące się od ang. Metropolitan Railway) szybkiej kolei miejskiej z niezależnym, całkowicie lub częściowo podziemnym korytarzem. Metro jest koleją elektryczną zdolną przewozić duże potoki pasażerów. Charakteryzuje się wagonami rozwijającymi wysoką prędkość i osiągającymi duże przyspieszenia, jeżdżącymi pojedynczo lub w układach wielowagonowych na oddzielnych torach, korytarzami wydzielonymi od pojazdów innego typu ruchu i od ruchu pieszego, specjalną sygnalizacją, oraz wysokimi peronami. W 15 starych krajach UE istnieje obecnie przeszło 30 systemów metra, a ostatnie inwestycje to systemy w: Tuluzie (1993), Neapolu (1995), Warszawie (1995), Bilbao (1997), Atenach (1998), Katanii (1999), Kopenhadze (październik 2002), Porto (grudzień 2002) i Turynie (2005).
Spis treści |
edytuj Historia
W 1845 został otwarty podziemny tunel kolejowy, ciągnący się ok. 500 m pod ulicami Brooklynu (obecnie Nowy Jork). Pierwsza prawdziwa linia podziemna, z podziemnymi stacjami została otwarta w Londynie już 10 stycznia 1863. Zbudowana płytko metodą odkrywkową, łączyła ulice Bishop's Road (Paddington) i Farringdon i miała długość 6 km. Londyńskie metro szybko się rozrastało i powstawały kolejne linie. W 1890 otwarta została pierwsza zelektryfikowana linia na świecie obsługiwana przez City & South London Railway, jednak na większości linii do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów dla wentylacji tuneli z dymu węglowego. Pierwszym tunelem pod wodą był tunel pod Tamizą wybudowany przez sir Marca Brunela i jego syna Isambarda. Początkowo projektowany dla ruchu konnego stał się częścią metra w roku 1869.
W 1870 otwarto eksperymentalną linię w Nowym Jorku, zamkniętą po trzech latach. Pierwsza kolej podziemna w kontynentalnej Europie pojawiła się w Budapeszcie w 1896 po zaledwie dwóch latach budowy. Łączyła Vörösmarty tér w centrum miasta z Széchenyi fürdő i była obsługiwana przez składy elektryczne. W tym samym roku oddano do użytku linię w Glasgow, w której wagony ciągnięte były po kablu do elektryfikacji w 1935.
W 1900 zostało otwarte metro w Paryżu. Jego pełna nazwa – Chemin de Fer Métropolitain (pl. Metropolitalna kolej żelazna) – była wiernym tłumaczeniem angielskiego London Metropolitan Railway. W języku francuskim nazwa została skrócona do pojedynczego słowa – métro – przejętego następnie przez wiele innych języków, w tym polski.
Najstarszym systemem kolei podziemnej w Stanach Zjednoczonych jest Green Line (Zielona Linia) oddana w Bostonie w 1897 r. Pierwsza regularna podziemna linia w Nowym Jorku została oddana w 1904, choć pierwsze pociągi miejskie kursowały nad ziemią już prawie 35 lat wcześniej (nieistniejąca już Ninth Avenue Line otwarta w 1868 a zamknięta ostatecznie w 1958).
Pierwsza linia półkuli południowej została zbudowana w Buenos Aires (Argentyna) w 1913 r. Najstarszą linią Azji jest otwarta 30 grudnia 1927 r. tokijska linia Ginza. Jedynym systemem metra w Afryce jest metro w Kairze (1987).
Najmniejszą miejscowością, gdzie zbudowano metro jest Serfaus w Austrii, które ma 1200 mieszkańców.
edytuj Metro w Polsce
edytuj Warszawa
Zobacz więcej w osobnym artykule: Metro Warszawskie.Pierwsze plany metra w Warszawie powstały już w okresie międzywojennym. Pierwsze poważne prace przerwał wybuch II wojny światowej. Krótko po wojnie powrócono do pomysłu budowy kolei podziemnej w Warszawie, szybko zmieniając koncepcję na rzecz metra głębokiego, zaawansowany projekt został jednak zarzucony z powodu kosztów i trudności przy budowie.
Działające Metro warszawskie było formalnie budowane od 15 kwietnia 1983 r. (kiedy to został wbity w ziemię pierwszy pal stalowy na trasie wykopu podziemnej kolei), a gotowy odcinek metra otwarto 7 kwietnia 1995 r., z czteroletnim opóźnieniem. I linia (Kabaty-Młociny) została ukończona po 25 latach, 25 października 2008 roku, kiedy to otwarto trzy ostatnie stacje na północnym krańcu. Obecnie planuje się budowę II linii (Połczyńska-Bródno/Gocław), której pierwszy odcinek ma być gotowy w 2013 roku[1].
edytuj Łódź
Koncepcje metra w Łodzi
W latach 30. XX w. pojawiła się koncepcja budowy metra w Łodzi. Zakładała budowę jednej linii z Bałuckiego Rynku do Górnego Rynku (obecnie Plac Reymonta).
Wg jednej z późniejszych koncepcji miały powstać dwie linie o łącznej długości 53,5 km:
Linia A: Teofilów - Rynek Bałucki - Śródmieście - Plac Niepodległości - Dąbrowa - Olechów - Janów,
Linia B: Retkinia - Dworzec Kaliski - Dworzec Fabryczny - Dzielnica Uniwersytecka - Henryków. Podane nazwy nie są nazwami stacji, lecz określają przebieg trasy.
Stan obecny
Obecnie prace nad metrem są bezterminowo wstrzymane, co w praktyce oznacza rezygnację z budowy metra w Łodzi. Szansa na podziemną kolej w Łodzi pojawiła się jednak wraz z planami budowy linii kolei dużych prędkości. Jeden z wariantów jej przebiegu zakłada budowę 4-torowej linii średnicowej w tunelu łączącej stacje Łódź Fabryczna i Łódź Kaliska wraz z budową dwóch przystanków pośrednich przy torach przeznaczonych dla pociągów klasycznych.
edytuj Kraków
Po wojnie metro było także planowane w Krakowie. Ze względu na koszty zdecydowano się jednak na budowę szybkiego tramwaju, który częściowo przebiega w tunelu (na odcinku Rondo Mogilskie – Politechnika ze stacjami podziemnymi przy Dworcu i Politechnice). Powstał w ramach Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego. W Krakowie obecnie planuje się nie budować typowego metra pod ziemią, a raczej premetro.
edytuj Zobacz też metro w innych miastach
Przypisy
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- Strona o systemach metra na świecie
- Metro Bits - Various aspects of the world's subways
- Metro Warszawskie - oficjalna strona
- "Pod ziemią" - fotoblog z Warszawskiego Metra
- Formy SKM: metro - SKR - kolej dojazdowa
